Skip to content

C03: Điều kiện & Vòng lặp

Bạn sẽ học được: if/else, for, while, switch — kiểm soát luồng chương trình
Yêu cầu: Đã học C02 (Biến, Kiểu dữ liệu)
Thời gian: 60 phút

Tại sao cần điều kiện & vòng lặp?

Analogies: Điều kiện = Ngã rẽ, Vòng lặp = Vòng xoay

flowchart TD
    A["Chương trình"] --> B{"Điều kiện?"}
    B -->|"Đúng"| C["Làm A"]
    B -->|"Sai"| D["Làm B"]
    A --> E["Vòng lặp"]
    E -->|"Lặp lại"| E
    E -->|"Dừng"| F["Kết thúc"]
Khái niệm Analogies Ví dụ đời thực
Điều kiện Ngã rẽ Nếu trời mưa → mang ô
Vòng lặp Vòng xoay Đếm từ 1 đến 10
if/else Chọn đường Nếu đúng → rẽ trái, sai → rẽ phải
for Đếm số Lặp 10 lần
while Chờ đợi Lặp cho đến khi đủ điều kiện

Điều kiện: if / else if / else

Cú pháp cơ bản

1
2
3
4
5
6
7
if (điều_kiện) {
    // Code chạy khi điều kiện ĐÚNG
} else if (điều_kiện_2) {
    // Code chạy khi điều kiện 2 ĐÚNG
} else {
    // Code chạy khi tất cả điều kiện SAI
}

Ví dụ 1: Kiểm tra số dương/âm

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
int x;
cin >> x;

if (x > 0) {
    cout << "So duong" << endl;
} else if (x < 0) {
    cout << "So am" << endl;
} else {
    cout << "So khong" << endl;
}

Ví dụ 2: Kiểm tra chẵn/lẻ

1
2
3
4
5
6
7
8
int n;
cin >> n;

if (n % 2 == 0) {
    cout << "Chan" << endl;
} else {
    cout << "Le" << endl;
}

Hiểu == vs =

  • == = so sánh (trả về true/false)
  • = = gán giá trị 
    1
2
    if (x == 5) { ... }  // ✅ So sánh x với 5
if (x = 5) { ... }   // ❌ Gán x = 5 (luôn đúng!)

Ví dụ 3: Kiểm tra năm nhuận

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
int year;
cin >> year;

if (year % 400 == 0) {
    cout << "Nam nhuan" << endl;
} else if (year % 4 == 0 && year % 100 != 0) {
    cout << "Nam nhuan" << endl;
} else {
    cout << "Khong nhuan" << endl;
}

Toán tử 3 ngôi (Ternary) — Viết ngắn gọn

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
// Thay vì:
string result;
if (x > 0) {
    result = "Duong";
} else {
    result = "Am";
}

// Viết ngắn gọn:
string result = (x > 0) ? "Duong" : "Am";

Dùng ternary khi chỉ có 2 trường hợp

Ternary giúp code ngắn gọn hơn, nhưng đừng lạm dụng khi logic phức tạp.

Vòng lặp: for

Cú pháp cơ bản

1
2
3
for (khởi_tạo; điều_kiện; cập_nhật) {
    // Code lặp lại
}

Ví dụ 1: Đếm từ 1 đến 10

1
2
3
4
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    cout << i << " ";
}
// Output: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Ví dụ 2: Tính tổng 1 đến n

1
2
3
4
5
6
7
8
int n;
cin >> n;

long long sum = 0;
for (int i = 1; i <= n; i++) {
    sum += i;
}
cout << sum << endl;

Ví dụ 3: Đọc n số và tính tổng

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
int n;
cin >> n;

long long sum = 0;
for (int i = 0; i < n; i++) {
    int x;
    cin >> x;
    sum += x;
}
cout << sum << endl;

Các biến thể của for

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
// Đếm từ 0 đến n-1
for (int i = 0; i < n; i++) { ... }

// Đếm từ n-1 đến 0 (đảo ngược)
for (int i = n - 1; i >= 0; i--) { ... }

// Đếm từ 1 đến n, bước nhảy 2
for (int i = 1; i <= n; i += 2) { ... }

// Đếm từ 0 đến n, bước nhảy 3
for (int i = 0; i <= n; i += 3) { ... }

Vòng lặp for với mảng

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
int a[] = {1, 2, 3, 4, 5};
int n = 5;

// Cách 1: Dùng chỉ số
for (int i = 0; i < n; i++) {
    cout << a[i] << " ";
}

// Cách 2: Dùng range-based for (C++11)
for (int x : a) {
    cout << x << " ";
}

Vòng lặp: while

Cú pháp cơ bản

1
2
3
while (điều_kiện) {
    // Code lặp lại cho đến khi điều kiện SAI
}

Ví dụ 1: Đếm ngược

1
2
3
4
5
6
int n = 10;
while (n > 0) {
    cout << n << " ";
    n--;
}
// Output: 10 9 8 7 6 5 4 3 2 1

Ví dụ 2: Đọc cho đến khi gặp 0

1
2
3
4
int x;
while (cin >> x && x != 0) {
    cout << x << endl;
}

Ví dụ 3: Tính số chữ số

1
2
3
4
5
6
7
8
9
int n;
cin >> n;

int count = 0;
while (n > 0) {
    n /= 10;
    count++;
}
cout << count << endl;

Vòng lặp: do-while

Cú pháp cơ bản

1
2
3
do {
    // Code lặp lại
} while (điều_kiện);  // Chú ý: có dấu chấm phẩy

Ví dụ: Menu

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
int choice;
do {
    cout << "1. Choi game" << endl;
    cout << "2. Xem diem" << endl;
    cout << "3. Thoat" << endl;
    cout << "Chon: ";
    cin >> choice;

    if (choice == 1) cout << "Dang choi..." << endl;
    else if (choice == 2) cout << "Diem: 100" << endl;
} while (choice != 3);

while vs do-while

  • while: Kiểm tra điều kiện trước khi lặp (có thể không chạy lần nào)
  • do-while: Kiểm tra điều kiện sau khi lặp (chạy ít nhất 1 lần)

break & continue

break — Thoát khỏi vòng lặp

1
2
3
4
5
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i == 5) break;  // Dừng khi i = 5
    cout << i << " ";
}
// Output: 1 2 3 4

continue — Bỏ qua lần lặp hiện tại

1
2
3
4
5
for (int i = 1; i <= 10; i++) {
    if (i % 2 == 0) continue;  // Bỏ qua số chẵn
    cout << i << " ";
}
// Output: 1 3 5 7 9

Khi nào dùng break/continue?

  • break: Khi muốn thoát sớm khỏi vòng lặp
  • continue: Khi muốn bỏ qua một số trường hợp

Vòng lặp lồng nhau

Ví dụ 1: In bảng cửu chương

1
2
3
4
5
6
for (int i = 1; i <= 9; i++) {
    for (int j = 1; j <= 10; j++) {
        cout << i << " x " << j << " = " << i * j << endl;
    }
    cout << endl;
}

Ví dụ 2: Duyệt ma trận

1
2
3
4
5
6
7
8
int a[3][3] = {{1, 2, 3}, {4, 5, 6}, {7, 8, 9}};

for (int i = 0; i < 3; i++) {
    for (int j = 0; j < 3; j++) {
        cout << a[i][j] << " ";
    }
    cout << endl;
}

Ví dụ 3: Tìm số lớn nhất trong mảng

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
int n;
cin >> n;

vector<int> a(n);
for (int i = 0; i < n; i++) cin >> a[i];

int maxVal = a[0];
for (int i = 1; i < n; i++) {
    if (a[i] > maxVal) maxVal = a[i];
}
cout << maxVal << endl;

switch — Chọn theo giá trị

Cú pháp cơ bản

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
switch (biến) {
    case giá_trị_1:
        // Code khi biến = giá trị 1
        break;
    case giá_trị_2:
        // Code khi biến = giá trị 2
        break;
    default:
        // Code khi không khớp case nào
        break;
}

Ví dụ: Ngày trong tuần

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
int day;
cin >> day;

switch (day) {
    case 1: cout << "Thu hai" << endl; break;
    case 2: cout << "Thu ba" << endl; break;
    case 3: cout << "Thu tu" << endl; break;
    case 4: cout << "Thu nam" << endl; break;
    case 5: cout << "Thu sau" << endl; break;
    case 6: cout << "Thu bay" << endl; break;
    case 7: cout << "Chu nhat" << endl; break;
    default: cout << "Khong hop le" << endl; break;
}

Quên break

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
// ❌ SAI: Quên break
switch (x) {
    case 1: cout << "Mot";      // Sẽ chạy tiếp case 2!
    case 2: cout << "Hai"; break;
}

// ✅ ĐÚNG
switch (x) {
    case 1: cout << "Mot"; break;
    case 2: cout << "Hai"; break;
}

Common Mistakes — Lỗi thường gặp

Lỗi 1: Dùng = thay vì ==

1
2
3
4
5
// ❌ SAI
if (x = 5) { ... }  // Gán x = 5, luôn đúng!

// ✅ ĐÚNG
if (x == 5) { ... }

Lỗi 2: Quên dấu {}

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
// ❌ SAI: Chỉ có 1 dòng trong if
if (x > 0)
    cout << "Duong";
    cout << "So lon";  // Dòng này luôn chạy!

// ✅ ĐÚNG
if (x > 0) {
    cout << "Duong";
    cout << "So lon";
}

Lỗi 3: Vòng lặp vô hạn

 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
// ❌ SAI: i không bao giờ thay đổi
int i = 0;
while (i < 10) {
    cout << i << " ";
    // Quên i++ → lặp vô hạn!
}

// ✅ ĐÚNG
int i = 0;
while (i < 10) {
    cout << i << " ";
    i++;
}

Lỗi 4: Tràn số khi tính tổng

1
2
3
4
5
6
7
// ❌ SAI: sum có thể tràn
int sum = 0;
for (int i = 1; i <= 1000000; i++) sum += i;

// ✅ ĐÚNG
long long sum = 0;
for (int i = 1; i <= 1000000; i++) sum += i;

Bài tập thực hành

Bài 1: Kiểm tra số chẵn/lẻ

Đọc số nguyên n. In ra "Chan" nếu n chẵn, "Le" nếu n lẻ.

Input: 7
Output: Le

Lời giải 
 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int n;
    cin >> n;
    if (n % 2 == 0) cout << "Chan" << endl;
    else cout << "Le" << endl;
    return 0;
}

Bài 2: Tính tổng 1 đến n

Đọc số nguyên n. Tính tổng 1 + 2 + ... + n.

Input: 100
Output: 5050

Lời giải 
 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int n;
    cin >> n;
    long long sum = 0;
    for (int i = 1; i <= n; i++) sum += i;
    cout << sum << endl;
    return 0;
}

Bài 3: Đếm số chữ số

Đọc số nguyên n. Đếm số chữ số của n.

Input: 12345
Output: 5

Lời giải 
 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
13
14
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int n;
    cin >> n;
    int count = 0;
    while (n > 0) {
        n /= 10;
        count++;
    }
    cout << count << endl;
    return 0;
}

Bài 4: In tam giác sao

Đọc số nguyên n. In tam giác sao có n hàng.

Input: 5
Output: 

1
2
3
4
5
*
**
***
****
*****

Lời giải 
 1
 2
 3
 4
 5
 6
 7
 8
 9
10
11
12
#include <bits/stdc++.h>
using namespace std;

int main() {
    int n;
    cin >> n;
    for (int i = 1; i <= n; i++) {
        for (int j = 1; j <= i; j++) cout << "*";
        cout << endl;
    }
    return 0;
}

Tóm tắt bài học

Nội dung Chi tiết
if/else Kiểm tra điều kiện, chọn nhánh
for Lặp khi biết trước số lần
while Lặp khi không biết trước số lần
do-while Lặp ít nhất 1 lần
break Thoát khỏi vòng lặp
continue Bỏ qua lần lặp hiện tại
switch Chọn theo giá trị

Bài viết liên quan

Bài tiếp theo: C04: Mảng & Vector →

💬 Bình luận